Marsjański łazik znalazł węgiel organiczny w delcie starożytnej rzeki. Czy to biosygnatura?

Łazik Perseverance dokonał właśnie jednego z najważniejszych odkryć swojej misji. W skałach osadowych krateru Jezero, w miejscu które miliardy lat temu było dnem jeziora i ujściem rzeki, naukowcy zidentyfikowali złożone cząsteczki węgla organicznego. Wyniki badań, opublikowane w czasopiśmie Science Advances, nie przesądzają jeszcze o istnieniu życia na Marsie, ale dostarczają najmocniejszego jak dotąd sygnału, że dawna Czerwona Planeta była światem chemicznie gotowym na jego przyjęcie.

Co dokładnie wykrył SHERLOC?

Kluczowym instrumentem w tym odkryciu jest SHERLOC, spektrometr zamontowany na ramieniu robota. Urządzenie to analizuje skład chemiczny skał za pomocą lasera, mierząc rozproszenie światła i fluorescencję. Tym razem w dwóch próbkach mułowców z formacji Bright Angel SHERLOC natrafił na makromolekularny węgiel organiczny (MMC).

W dziale Misje warto też zajrzeć do materiału NASA zamyka MAVEN po ponad dekadzie: Mars stracił kluczowy „laboratorium atmosfery” Misja MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) badała od 2014….

To termin, który warto wyjaśnić. Nie chodzi o pojedyncze, proste cząsteczki, ale o skomplikowaną, trójwymiarową sieć zbudowaną głównie z atomów węgla. Taka struktura jest wyjątkowo odporna na rozkład chemiczny i wysokie temperatury. Na Ziemi podobne substancje powstają najczęściej w wyniku procesów biologicznych, na przykład podczas przekształcania się materii organicznej w skamieniałe maty mikrobiologiczne lub węgiel. To pierwszy raz, gdy tak złożoną materię organiczną wykryto bezpośrednio na naturalnej, nieoszlifowanej powierzchni marsjańskiej skały.

Problem polega na tym, że makromolekularny węgiel może mieć także pochodzenie niebiologiczne. Takie związki potrafią powstawać podczas reakcji chemicznych między skałami a wodą, a na Marsa mogły trafić również wraz z meteorytami. Dlatego samo wykrycie MMC to za mało, by ogłosić sukces w poszukiwaniu życia.

Cętki lamparta i minerały oddechu

Tu jednak historia nabiera tempa. Skały, w których znaleziono węgiel, to te same, które wcześniej zaintrygowały naukowców charakterystycznymi wzorami na powierzchni. Ciemne, okrągłe plamki o średnicy do milimetra, nazwane "cętkami lamparta", na Ziemi często towarzyszą skamieniałościom dawnych mikroorganizmów. Szczegółowe analizy wykonane innym przyrządem, PIXL-em, ujawniły w tych strukturach obecność minerałów takich jak wiwianit i greigit.

To połączenie jest wyjątkowo intrygujące. Greigit i wiwianit powstają na Ziemi w wyniku reakcji redoks, czyli procesów wymiany elektronów, które mikroorganizmy wykorzystują do "oddychania" w środowiskach pozbawionych tlenu. Fakt, że te minerały występują tuż obok złożonych związków węgla, znacząco wzmacnia hipotezę, że obie te sygnatury mogą mieć wspólne, biologiczne źródło. Wygląda na to, że w skale zakonserwował się nie tylko potencjalny budulec życia, ale i ślady procesów, które mogły je napędzać.

Z tego samego działu (Misje) polecamy lekturę Górny stopień chińskiej rakiety Zhuque-2E uległ dezintegracji na orbicie 9 czerwca 2026 roku rakieta Zhuque-2E chińskiej firmy LandSpace….

Kluczowy kontekst: woda, która łączy wszystko

W nauce kontekst geologiczny ma fundamentalne znaczenie. Skały formacji Bright Angel to pozostałość po starożytnej rzece Neretva Vallis. Miliony lat temu rzeka ta niosła osady do potężnego jeziora wypełniającego krater Jezero. To właśnie w takim środowisku, bogatym w wodę i minerały ilaste, mogły istnieć warunki sprzyjające życiu i zachowaniu jego śladów. Na obecność wody wskazują też minerały towarzyszące, takie jak węglany i siarczany.

Co więcej, łazik Curiosity, który pracuje po drugiej stronie planety w kraterze Gale, oddalonym od Jezero o ponad 3500 kilometrów, także natrafił na mułowce zawierające materię organiczną. To pokazuje, że warunki potrzebne do zachowania takich związków mogły być na Marsie zaskakująco powszechne.

Czy to już dowód?

Mimo rosnącej liczby poszlak odpowiedź brzmi: nie. Naukowcy są w tej kwestii wyjątkowo powściągliwi. Obecne instrumenty na pokładzie łazików, choć zaawansowane, nie są w stanie precyzyjnie rozstrzygnąć, czy węgiel ma rodowód biologiczny, czy jest efektem procesów czysto geologicznych. Jak obrazowo ujął to jeden z badaczy z Jet Propulsion Laboratory, Kyle Uckert: "To moment, w którym wykrywacz metalu zadziałał i odkopałeś coś błyszczącego. Wciąż musisz dowiedzieć się, co dokładnie znalazłeś, ale masz już coś, z czym możesz pracować".

Jeśli ten wątek Cię wciąga, sprawdź też Potrójny kosmiczny przełom. Rakieta, Księżyc i kwantowy lab na ISS W ciągu zaledwie kilku dni kosmos obdarzył nas trzema przełomowymi….

Ostateczny werdykt będzie mógł zapaść dopiero po przewiezieniu marsjańskich próbek na Ziemię i przebadaniu ich w laboratoriach wyposażonych w najbardziej czułe instrumenty. Pierwotne plany misji Mars Sample Return zostały wstrzymane, a NASA pracuje nad nową architekturą, która mogłaby sprowadzić cenny ładunek w latach 30. XXI wieku. Do tego czasu każda kolejna analiza Perseverance będzie bezcenna. Najnowsze odkrycie dowodzi, że łazik znajduje się we właściwym miejscu i ma czym pracować.

Źródła naukowe:

• Murphy, A. E., et al. (2026). Spatially distributed complex organic matter detected in an ancient river valley in Jezero crater, Mars. Science Advances. DOI: 10.1126/sciadv.adx0047
• Hurowitz, J. A., et al. (2025). Redox-driven mineral and organic associations in Jezero Crater, Mars. Nature, 645, 332–340. DOI: 10.1038/s41586-025-09413-0
• Evidence for polycyclic aromatic hydrocarbons detected in sulfates at Jezero crater by the Perseverance rover. Nature Astronomy. DOI: 10.1038/s41550-025-02638-z

Dodatkowe materiały:

W archiwum WSS znajdziesz powiązany tekst Artemis 3: powrót ludzi na Księżyc. Co wiemy o misji NASA i kto może polecieć w składzie załogi Artemis 3 to kluczowy etap programu NASA powrotu na Księżyc. Misja….

• NASA - https://science.nasa.gov/photojournal/perseverance-finds-a-rock-with-leopard-spots/'
• NASA - https://science.nasa.gov/resource/mars-2020s-sherloc-instrument/